Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's)

Wanneer zijn PBM's verplicht?

De werkgever moet volgens de Arbowet en het Arbobesluit eerst bronmaatregelen en technische en organisatorische maatregelen treffen (de arbeidshygiënische strategie) en pas daarna PBM's inzetten. De keuze volgt uit de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en uit rubriek 8 van het veiligheidsinformatieblad van de stof of het mengsel. Bij het werken met gevaarlijk afval komt daar een extra complicatie bij: de samenstelling van afval is vaak onvolledig bekend, zodat u op veilig moet inschatten en de voorzorgsmaatregelen zwaarder uitvallen dan bij een bekend product.

Voor bescherming tegen gevaarlijke stoffen geldt dat PBM's aan een Europese norm moeten voldoen en in de EU van categorie III moeten zijn (bescherming tegen risico's die ernstig en onomkeerbaar schade kunnen veroorzaken), herkenbaar aan het pictogram met het cijfer 1 naast het keurmerk.

Handschoenen: materiaal en doorbraaktijd

Handschoenen zijn het meest gebruikte én meest fout gekozen PBM. Er bestaat geen universeel chemisch bestendige handschoen: nitril, butyl, neopreen, PVC en latex presteren elk anders bij zuren, oplosmiddelen of oliën. Het veiligheidsinformatieblad vermeldt per stof welk handschoenmateriaal geschikt is en na hoeveel minuten de stof door de handschoen heen dringt (doorbraaktijd, conform EN 374). Overschrijdt de doorbraaktijd tijdens het werk, dan vervangt u de handschoen ook al ziet hij er goed uit.

Let op: dunne disposable nitrilhandschoenen, vaak gebruikt voor korte klussen, hebben vaak een doorbraaktijd van slechts enkele minuten. Die zijn geschikt tegen spatten en lichte verontreiniging, niet voor langdurig contact met vloeistof. Gebruikte handschoenen die met gevaarlijk afval in contact zijn geweest, zijn zelf gevaarlijk afval en horen bij dezelfde afvalstroom.

Oog- en gelaatsbescherming

Draag minimaal een veiligheidsbril met zijbescherming (EN 166) bij het vullen, legen of verplaatsen van vloeistoffen; bij spuitgevaar, leegpompen of sterk bijtende stoffen een gelaatsscherm over de bril. Bij zuren en logen moet binnen handbereik een oogspoelvoorziening of douchesysteem aanwezig zijn; controleer regelmatig of deze bereikbaar, schoon en functioneel is.

Ademhalingsbescherming

Bij dampen van oplosmiddelen een A-filter, bij zure dampen en zwavelwaterstof een E- of BE-filter, bij stof en aerosolen een P3-filter; bij gemengde blootstelling een combinatiefilter zoals ABEK. Ademhalingsbescherming werkt alleen met een goede pasvorm: baardgroei en brillendragen veroorzaken lekkage, dus test de pasvorm en instrueer medewerkers in het op- en afzetten. Een halfgelaatsmasker met filters volstaat voor de meeste inzamel- en opslagwerkzaamheden; bij onbekende concentraties, in gesloten ruimtes of bij zuurstoftekort is het niet toereikend — dat werk mag dan niet of uitsluitend met een ademluchttoestel. Filters hebben een beperkte levensduur: vervang ze bij doorbraak (herkenbaar aan geur of smaak) of volgens een vast vervangingsschema.

Kleding en schoenen

Een chemiepak of schort (categorie III, type 3 tot en met 6 afhankelijk van spattende of druppelvormige blootstelling) beschermt huid en kleding; na besmetting is het zelf gevaarlijk afval. Veiligheidsschoenen (S3) zijn standaard bij het verplaatsen van vaten, containers en inzamelmiddelen. Let bij gesloten beschermende kleding ook op warmtestress: voorzie van rustmomenten en voldoende drinkwater.

Beheer, onderhoud en instructie

De werkgever moet PBM's kosteloos ter beschikking stellen, onderhouden en vervangen, en medewerkers onderrichten in het juiste gebruik. Houd bij de werkplek een PBM-matrix bij: per werkzaamheid welke bescherming geldt, met verwijzing naar de veiligheidsinformatiebladen. Controleer periodiek houdbaarheidsdata van filters en maskers, de staat van handschoenen en brillen, en of het aanbod nog past bij nieuwe afvalstromen. Besmette of beschadigde PBM's mogen niet in de gewone afvalbak: ze horen bij de betreffende afvalstroom met de juiste Euralcode.